Çim

1. Genel Tanım

Çim, peyzaj alanlarında toprağı kaplayan yoğun, düzenli ve biçilmeye uygun yeşil yüzeyler oluşturmak amacıyla kullanılan Buğdaygiller (Poaceae) familyasına ait çeşitli otsu bitkilerin genel adıdır. Tek bir botanik türü ifade etmez. Türkiye’de peyzaj uygulamalarında İngiliz çimi (Lolium perenne), çayır salkım otu (Poa pratensis) ve çeşitli yumak türleri (Festuca spp.) gibi çimler yaygın olarak tek başına veya karışım halinde kullanılmaktadır.

Çim alanlar; bahçelerin, parkların ve rekreasyon alanlarının temel peyzaj öğelerinden biridir. Bitkisel tasarımda diğer ağaç, çalı ve süs bitkileri için sade bir zemin oluşturmasının yanı sıra kullanılabilir açık yeşil alan meydana getirir.

2. Fiziksel Özellikler

Çimin fiziksel özellikleri kullanılan tür ve çeşide göre önemli ölçüde değişebilir.

• Ortalama boy: Biçilmeden bırakıldığında türüne bağlı olarak yaklaşık 20–80 cm veya daha fazla gelişebilir. Peyzaj alanlarında düzenli biçimle çoğunlukla yaklaşık 4–8 cm seviyelerinde tutulur.
• Yayılım: Kardeşlenme veya rizom gibi gelişim özellikleri sayesinde uygun koşullarda yoğun ve sürekli bir bitki örtüsü oluşturabilir.
• Yaprak durumu: İnce, uzun ve şerit biçimli yapraklara sahiptir.
• Yaprak rengi: Tür ve çeşide göre açık yeşilden koyu yeşile kadar değişebilir.
• Çiçeklenme: Düzenli biçilen peyzaj çimlerinde çiçeklenme genellikle görülmez. Biçilmeden bırakıldığında türüne göre başak veya salkım biçiminde çiçek durumları oluşturur.
• Gelişim dönemi: Serin iklim çimleri özellikle ilkbahar ve sonbaharda güçlü gelişirken sıcak iklim çimleri yaz döneminde daha aktif olabilir.

3. Ekolojik İstekler

Güneş İsteği

Çoğu peyzaj çimi güneşli alanlarda daha yoğun ve sağlıklı gelişir. Bazı Festuca tür ve çeşitleri yarı gölge koşullarına daha yüksek tolerans gösterebilir. Çok yoğun gölgede ise birçok çim türünde seyrelme ve kalite kaybı görülebilir.

Su İhtiyacı

Su ihtiyacı çim türüne, mevsime, toprak yapısına ve iklime göre değişir. Türkiye’de yaygın kullanılan serin iklim çimleri özellikle sıcak ve kurak yaz dönemlerinde düzenli sulamaya ihtiyaç duyabilir.

Yeni ekilmiş çim alanlarda çimlenme süresince toprağın yüzey bölümünün kontrollü şekilde nemli tutulması önemlidir. Yerleşmiş çimlerde ise sürekli ve çok yüzeysel sulama yerine kök gelişimini destekleyen uygun sulama programları tercih edilmelidir.

Toprak Tercihi

İyi drene olan, havalanabilen, organik madde bakımından yeterli ve su tutma kapasitesi dengeli topraklar çim gelişimi için uygundur. Aşırı sıkışmış, sürekli su tutan veya çok verimsiz topraklarda çim kalitesi düşebilir.

Çim tesisinden önce toprağın tesviye edilmesi, yabancı otların temizlenmesi ve uygun bir kök bölgesi hazırlanması önemlidir.

Soğuğa ve Çevresel Koşullara Dayanıklılık

Dayanıklılık kullanılan türe göre değişir. Poa pratensis ve bazı Festuca türleri düşük kış sıcaklıklarına iyi tolerans gösterebilirken bazı sıcak iklim çimleri soğuk dönemlerde dormansiye girerek renklerini geçici olarak kaybedebilir.

Kuraklık, sıcaklık, basılma ve gölge toleransı açısından da türler arasında önemli farklılıklar bulunur. Bu nedenle çim türü seçilirken yalnızca görünüm değil, alanın kullanım yoğunluğu ve iklim koşulları da dikkate alınmalıdır.

4. Türkiye İklim Uyumu

Türkiye'nin farklı iklim bölgelerinde çim alan oluşturulabilir ancak kullanılacak tür veya karışımın bölgeye uygun seçilmesi gerekir.

Akdeniz İklimi

Sıcak ve kurak yazlar nedeniyle serin iklim çimlerinin su ihtiyacı yüksek olabilir. Düzenli sulama yapılacak alanlarda kullanılabilir. Su tüketiminin sınırlandırılmak istendiği projelerde sıcak ve kurak koşullara daha dayanıklı türlerin değerlendirilmesi uygun olabilir.

Karadeniz İklimi

Ilıman sıcaklıklar ve daha düzenli yağış nedeniyle birçok serin iklim çim türü için uygun koşullar bulunur. Yağışın yüksek olduğu bölgelerde drenaj ve mantari hastalık riskleri dikkate alınmalıdır.

Karasal İklim

İç Anadolu gibi yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk bölgelerde soğuğa dayanıklı serin iklim çim karışımları kullanılabilir. Ankara ve benzeri bölgelerde özellikle yaz döneminde doğru sulama, biçim yüksekliği ve tür seçimi önem taşır.

Geçiş İklimleri

Marmara, İç Ege ve diğer geçiş bölgelerinde birçok çim türü başarılı şekilde kullanılabilir. Bölgenin yaz sıcaklıkları, yağış miktarı ve kış sıcaklıklarına göre uygun karışım seçilmelidir.

Bölgesel Uygunluk

Kıyı bölgelerinde sıcaklık ve nem, iç kesimlerde yaz kuraklığı ve kış donları, yüksek rakımlı bölgelerde ise düşük sıcaklıklar tür seçiminde belirleyici olmalıdır. Türkiye genelinde tek bir çim türünün her bölge için ideal olduğu kabul edilmemelidir.

5. Kullanım Alanları

Çim;

• Villa ve konut bahçelerinde
• Site ve toplu konut peyzajlarında
• Park ve rekreasyon alanlarında
• Piknik ve dinlenme alanlarında
• Kurumsal tesis bahçelerinde
• Otel ve sosyal tesis peyzajlarında
• Uygun refüj ve yol çevresi düzenlemelerinde
• Spor ve aktivite alanlarında
• Ağaç ve çalı gruplarının çevresinde

kullanılabilir.

Peyzajda geniş ve bütüncül bir yeşil yüzey oluşturması, diğer bitkileri görsel olarak öne çıkarması ve üzerinde kullanıma uygun açık alanlar meydana getirebilmesi başlıca avantajlarıdır. Yoğun kök ve sürgün yapısı uygun koşullarda yüzey toprağının korunmasına da katkıda bulunabilir.

6. Bakım Bilgisi

Bakım Zorluk Seviyesi

Orta – Yüksek

Bakımlı ve homojen bir çim yüzeyin uzun süre korunması düzenli bakım gerektirir.

Biçim ve Genel Bakım

Aktif büyüme dönemlerinde düzenli biçim yapılmalıdır. Biçim yüksekliği kullanılan türe ve mevsime göre belirlenmeli; genel olarak tek biçimde yaprak uzunluğunun yaklaşık üçte birinden fazlasının alınmaması tercih edilmelidir.

Sulama, gübreleme ve biçmenin yanı sıra ihtiyaç halinde havalandırma, üstten topraklama, yabancı ot kontrolü ve seyrek alanlarda ara ekim uygulanabilir.

Özellikle Türkiye'nin sıcak ve kurak bölgelerinde yaz aylarında çimi çok kısa biçmekten kaçınılması ve sulamanın hava koşullarına göre düzenlenmesi önemlidir. Gereğinden fazla sulama ve gübreleme ise hastalık gelişimini ve bakım ihtiyacını artırabilir.

7. Kısa Özet

Çim, bahçe, park, site ve rekreasyon alanlarında yoğun ve düzenli yeşil yüzey oluşturmak amacıyla kullanılan farklı Poaceae türlerinin genel adıdır. Türkiye'nin hemen her bölgesinde uygun tür seçimiyle çim alan oluşturulabilir; sağlıklı ve kaliteli bir yüzey için iklime uygun tür seçimi, doğru sulama, düzenli biçim ve dönemsel bakım önemlidir.